Compost uit de keuken

Wat ik in de keuken oversla aan groente en fruit gaat zelden in de gft-bak. Het meeste belandt in een van mijn twee verwerkingsstromen: de bokashi-emmer onder de gootsteen of de compostbak achter in de moestuin. Wat eruit komt voedt mijn grond, en sinds ik op die manier werk hoef ik geen externe meststoffen meer aan te schaffen.

Bokashi versus gewone compost

Twee systemen voor twee verschillende soorten afval. Het verschil zit vooral in de manier van afbraak.

Gewone compost is een aerobe afbraak. Zuurstof, microben en wormen breken het materiaal langzaam af tot donkere, kruimelige humus. Dat duurt afhankelijk van de tijd van het jaar drie tot zes maanden. Geschikt voor tuinafval, gemaaid gras, bladeren, plantaardige keukenresten, koffiedik, theefilters. Het ruikt naar bosgrond als het goed gaat, en naar rot als de boel te nat of te dicht is geworden.

Bokashi is fermentatie, dus anaeroob. In een afgesloten emmer met een laagje strooisel met effectieve micro-organismen wordt het materiaal in twee tot drie weken gefermenteerd. Het verandert niet visueel veel, het ziet er nog steeds uit als groenteresten, maar de chemische opbouw is omgezet. Daarna verwerk je het in de grond, waar bodembiologie het in nog eens een paar weken volledig opneemt. Geschikt voor vrijwel al je keukenafval, inclusief kleine restjes vlees, vis en zuivel, die in gewone compost rotten en ratten aantrekken.

Hoe ik het verdeel

Bij mij gaat het meeste verse keukenafval naar de bokashi-emmer onder de gootsteen. Vooral fruitresten, kleine stukjes brood, schillen van groente en alles wat snel rot. Wanneer de emmer vol is wacht ik twee weken, en dan graaf ik de inhoud in tussen mijn moestuinrijen, op een diepte van ongeveer twintig centimeter. Drie weken later kan ik er gewoon overheen planten.

Naar de compostbak gaan grovere dingen: tuinafval, bladmateriaal, koffiedik in grote hoeveelheden, gemaaid gras. Daar laat ik het maandenlang zijn werk doen, met af en toe omspitten. Pas in het voorjaar verwerk ik de oude laag door de moestuingrond. Bij Milieu Centraal staat een goed overzicht van wat wel en niet in een huishoudelijke composthoop kan, plus de regels rond geur en muizen.

Wat er wel en niet in mag

Bij de gewone compost:

• Wel: schillen, groenteresten, koffiedik, theefilters (zonder nylonzakje), eierschalen, klein gesneden tuinafval, gemaaid gras (in dunne lagen).
• Niet: gekookt eten met saus of olie, vlees, vis, citruschillen in grote hoeveelheden (verzuren snel), zieke plantenresten (kunnen ziektekiemen vasthouden).

Bij de bokashi-emmer:

• Wel: vrijwel alle keukenresten, plantaardig en dierlijk, inclusief botjes en zuivel in kleine hoeveelheden.
• Niet: vloeibaar materiaal (soepen, sausen), schimmelend voedsel, grote stukken vlees of vis (gewoon te veel volume voor een huishoudbokashi).

Mijn ervaring met fruit-pulp

Ik maak vaak vers sap of smoothies en daar blijft een hoeveelheid fruit-pulp van over. Pure suiker en water, in feite. Aanvankelijk gooide ik dat op de compost en kreeg ik elke keer wespen en fruitvliegen. Sinds ik fruit-pulp eerst een laagje in de bokashi doe, daarna onder de grond verwerk, is dat probleem voorbij. Bij de bokashi worden de suikers omgezet in melkzuur en organische zuren, en die trekken weinig insecten aan.

Het bijkomstige voordeel is dat fruit-pulp via de bokashi enorm rijk wordt aan beschikbare microben en organische stof. Mijn pompoenen op de plek waar ik dat doorgaans inwerk, doen het beter dan op andere plekken. Ik kan niet bewijzen dat het door de fruit-pulp komt, maar het komt steeds terug. Bionext heeft achtergrond over fermentatie en bodembiologie die hier op aansluit.

Wat ik in de jaren heb geleerd

Een paar lessen die ik heb meegenomen:

• Een composthoop moet ademen, dus afwisselend laagjes natter en droger materiaal. Twee laagjes gemaaid gras achter elkaar en je krijgt een stinkende, glibberige massa.
• Een bokashi-emmer moet luchtdicht, anders gaat hij rotten in plaats van fermenteren. Het lijkt op een klein verschil maar je ruikt direct of het goed gaat.
• Een composthoop in de schaduw werkt trager in de zomer, maar droogt minder uit. Bij ons is de schaduwhoek beter dan ik dacht.
• Wat eruit komt is qua volume veel minder dan wat erin gaat. Reken op een derde, hooguit de helft. Dat is geen probleem als je ervoor zorgt dat de input groot genoeg is.

Sinds ik dit een paar jaar consequent doe is mijn grond echt veranderd. De donkere kruimige laag bovenin is dikker geworden, het regenwater zakt sneller in, en planten houden het langer vol bij droogte. Voor het bedrag van een tweede compostbak en een bokashi-emmer is dat een investering die zich elk seizoen opnieuw uitbetaalt.

x Astrid