Slakkenstrijd zonder gif

Geen onderwerp dat me bij andere moestuiniers zo vaak ter sprake komt als slakken. Ze zijn de stille tegenstander van bijna alles wat ik in mijn moestuin zaai. Sla, jonge spinazie, courgetteplantjes, alle pas uitgezette peulvruchten, ze worden er allemaal aan blootgesteld. Wat ik over de jaren heb geprobeerd loopt uiteen, en niet alles bleek even effectief. Hier is mijn eerlijke balans.

Wat me niet voldoende hielp

Met deze drie ben ik begonnen, en geen van drieen bleek bij mij genoeg:

• Koffiedik strooien. Op papier doodt de cafeine slakken of weert ze af. In de praktijk hield mijn dunne strooilaagje het hooguit een nacht uit, en na de eerste regenbui was het effect verdwenen. Ik gebruik koffiedik nu vooral als bodemvoeding, niet als slakkenwering.
• Eierschalen vermalen. Het idee dat slakken niet over scherpe randen willen werkt enigszins, maar bij mij kruipen ze er gewoon overheen. Ik vermoed dat je een veel dikkere laag nodig hebt dan ik haalbaar vond, en zelfs dan vervliegt het effect na regen.
• Bierpotjes. Werkt absoluut, vangt slakken zoals beloofd. Maar je vangt ook nuttige insecten, en ik vond het toch ergens vervelend dat dieren een trage dood door verdrinking sterven. Sinds een paar jaar doe ik dat niet meer.

Wat bij mij wel werkt

Vier dingen die in mijn moestuin een merkbaar verschil hebben gemaakt:

Koperen banden om pot en kasrand

Kwetsbare jonge planten in een pot, met een koperen band om de rand, krijgen vrijwel geen slakken meer. De band geeft een lichte elektrische schok aan het slijm van de slak, en die kruipt er liever niet overheen. Voor mij betekent dit dat al mijn opkweek-potten een koperband hebben, en mijn kweekkasrand ook. Bij Velt staat hoe je het materiaal het beste plaatst en wanneer je het moet vervangen.

Nematoden tegen naaktslakken

Sinds een paar jaar gebruik ik een keer per voorjaar nematoden tegen de naaktslakken-soort die bij ons het meest schade aanricht. Je giet ze met water in de grond bij een buitentemperatuur van minstens vijf graden. De parasitaire wormpjes infecteren de slakken die onder de grond zitten en het effect houdt een paar weken aan. Voor mij is dit ongeveer het enige effectieve middel tegen de naaktslakken die overdag onzichtbaar zijn en 's nachts hele rijen sla wegvreten. Het kost wel iets en moet jaarlijks herhaald, maar het werkt. Het RIVM beoordeelt nematoden als biopesticide als laag-risico.

Avondrondes met de zaklamp

Niet sexy, maar effectief. Een halfuurtje na zonsondergang met een zaklamp door de moestuin, en je vindt tien tot dertig slakken op een avond. Wat ik vang gaat in een emmer en gaat de volgende ochtend ver weg van mijn tuin terug in de natuur. In de eerste week na een rondje merk je het verschil. Sla en spinazie zien er weer heel uit.

Plantkeuze en plantmoment

Dit is de meest onderschatte: kies planten en momenten waar slakken het minst kunnen aanrichten. Sla die ik in koude grond direct uitzaai is een gegarandeerd slakken-feest. Sla die ik op een vensterbank voortrek en pas op de grond zet als ze stevig zijn, redt het meestal wel. Hetzelfde geldt voor bonen. En ik vermijd inmiddels nieuwe sla in een natte septemberweek.

Wat ik bewust accepteer

Een paar dingen die ik heb leren loslaten. Niet elke plant hoef ik te redden. Een rij die toch wordt opgevreten levert me nog steeds informatie op: blijkbaar is dit een te slakken-rijke plek of een te vroeg moment. En de slakken doen ook iets nuttigs, namelijk dood organisch materiaal afbreken. Een moestuin volledig slakkenvrij krijgen is sowieso een illusie. Wat haalbaar is, is de druk verlagen tot een niveau waar de oogst overeind blijft.

Bij Bionext en in Velt-publicaties wordt vaak hetzelfde geschreven: balans, geen totale uitroeiing. Dat sluit aan bij waar ik in mijn eigen tuin geleidelijk naartoe ben gegroeid.

Wat ik niet doe

Slakkenkorrels op basis van metaldehyde gebruik ik niet, en de korrels op basis van ijzerfosfaat ook niet. Het laatste mag wel in de biologische landbouw, maar ik vind het persoonlijk niet nodig zolang het bovenstaande werkt. Hetzelfde geldt voor zout en azijn, die ook in de grond zelf schade kunnen doen. Mijn aanpak kost iets meer tijd, maar de grond blijft schoon en de natuurlijke vijanden, zoals merels, kikkers en loopkevers, blijven actief.

Geen perfecte oplossing dus, maar wel een werkbare. Sinds ik koperen banden, nematoden en avondrondes combineer met slimme plantkeuze, is de slakken-druk bij mij beheersbaar. Wat ik in maart en april doe bepaalt voor een groot deel hoeveel ik er in juli aan kwijt ben.

x Astrid