Een tuinmuur bij de moestuin, waarom en hoe

Een paar jaar geleden besloot ik een tuinmuur te laten plaatsen aan de zuidzijde van mijn moestuin. Wat begon als een esthetische ingreep om de moestuin wat meer rust te geven, bleek achteraf het meest invloedrijke besluit dat ik in mijn tuin heb genomen. Het microklimaat veranderde merkbaar, en bepaalde gewassen die voorheen niet goed wilden, gingen vanzelf beter doen.

Waarom een tuinmuur

Drie redenen drukten me richting een muur in plaats van een schutting of haag:

• Warmte-opslag. Een gemetselde muur neemt overdag zonnewarmte op en geeft die in de avond af. Voor warmte-houdende gewassen zoals pepers, tomaten en aubergines maakt dat een aanzienlijk verschil. Het seizoen wordt aan beide kanten een paar weken langer.
• Windreductie. Een vaste, hoge muur breekt wind beter dan een doorlatende schutting. In een windrijke tuin betekent dat minder uitdroging van de grond en minder breukschade aan planten.
• Rust in het beeld. Een muur als achtergrond geeft het oog een vast punt. Wat ervoor staat krijgt structuur en wordt visueel beter leesbaar.

Bij Velt staan goede achtergronden over microklimaat in de moestuin, en hoe een muur, haag of schutting elk een andere bescherming biedt. Wat ik bewust niet wilde was een gladde schutting, omdat die wind langs de bovenkant net zo hard versnelt als dat hij hem tegenhoudt.

Materiaalkeuze

Ik wilde een muur die er natuurlijk uitziet, niet uit het zicht springt en in vijf jaar nog steeds presentabel is. Beton, betonblokken, baksteen, of een combinatie. Wat ik na een aantal weken vergelijken koos was een combinatie van een gemetselde basis met een afwerking van plakbare buitentegels in een natuursteen-look. Niet de duurste optie, maar wel het meest werkbare resultaat voor mijn situatie.

Voor de afwerking van de muur aan de zuidzijde keek ik bij verschillende leveranciers. Wat ik uiteindelijk koos was wandbekleding voor de buitenruimte, omdat de plaktegels op buitenmuren goed bestand zijn tegen weersomstandigheden en de aanleg veel werk scheelde tegenover een traditionele bekleding. De tegels zijn dunner en lichter dan natuursteen-platen, en de installatie ging binnen een dag.

Wat in mijn geval doorslaggevend was: de tegels houden vorst-dooi cyclus goed uit en ze laten zich na vijf jaar nog vrij gewoon schoonmaken met water. Dat is in een Nederlandse winter met regelmatige vorstperiodes geen vanzelfsprekendheid.

De verandering in het microklimaat

De grootste verrassing was hoe duidelijk het verschil in temperatuur naast de muur is. In een zonnige juni-middag is de muur zelf zo'n vijf tot acht graden warmer dan de tuinlucht. Dat geeft 's avonds een langzaam afgegeven warmte tegen de grond die het ernaast staande gewas in de nachten van september helpt om gewoon door te rijpen.

Mijn pepers, die voor de muurplaatsing een matige opbrengst gaven, doen het sinds de muur er staat aanzienlijk beter. Hetzelfde geldt voor de tomaten en de aubergines. Wat ik niet had verwacht is dat de basilicum aan de muurkant ook langer doorgroeit, soms tot eind oktober.

Plantvolgorde langs de muur

Niet alles wil aan de zuidmuur. Wat de meeste warmte vraagt staat direct tegen de muur aan, daarachter komen middel-warmte planten, en helemaal vooraan staat wat juist niet in de extreemste hitte moet komen. Bij mij ziet dat er nu zo uit:

• Direct aan de muur (in pot of in de grond op dertig centimeter): pepers, aubergines.
• Ongeveer een meter ervoor: tomaten, basilicum.
• Vooraan: kruiden zoals tijm, oregano, rozemarijn in pot.

Wat ik bewust niet aan de zuidmuur zet zijn bladsla, spinazie, koriander, koolrabi. Die schieten daar te snel door in de zomerhitte. Voor die gewassen heb ik een ander vak in de halfschaduw.

Hoe verzorg je een tuinmuur

De muur zelf vraagt opvallend weinig onderhoud. Een keer per jaar bekijken op haarscheurtjes, een keer per twee jaar de voeten op vocht checken. Tegen de muur komt geen klimop, dat hou ik bewust weg, want de hechtwortels kunnen op termijn de tegel-afwerking aantasten. Een rasterwerk van staaldraad voor klimplanten die niet vasthechten, zoals erwten of bonen, is voor mij de tussenoplossing. Die geeft me wel het groen, maar niet het schade-risico.

Bij Bionext en in publicaties over agro-ecologische tuinbouw is veel terug te lezen over de rol van vaste structuren in de moestuin, zowel voor microklimaat als voor biodiversiteit. Een gemetselde muur biedt overigens nog een onverwacht voordeel: voegen tussen oude bakstenen zijn een welkome plek voor solitaire bijen en metselbijen.

Achteraf bezien

Of het de investering waard was, ja. Niet alleen omdat de moestuin door de muur productiever is geworden, maar omdat het werk in de tuin er prettiger door is. Het is een rustig achtergrond-beeld, een windbreker, en een warmteopslag in een. In een land waar het seizoen kort is, telt elk weekje rijping van pepers of tomaten dubbel. Wat ik er volgens mij vooral aan heb is een moestuin die een fractie meer richting Zuid-Europa is opgeschoven, terwijl ik zelf in Nederland ben gebleven.

x Astrid