Verticale kruidenwand, een experiment

Dit jaar probeer ik voor het eerst echt iets met verticale teelt. Langs de zuidmuur, op een houten rek tegen de gemetselde achtergrond, een verticale kruidenwand met vijf rijen van acht potjes. Wat ik wil weten is of de combinatie van warmte-houdende muur en plantbare verticale rastering een productiever oogstoppervlak oplevert dan dezelfde meter grondoppervlak op de gebruikelijke manier. Het is een experiment, en dat zeg ik bewust, want ik weet nog niet of het gaat werken.

De gedachte erachter

Mijn moestuin is niet groot, en de bruikbare zuidkant is een paar lopende meters. Wat ik horizontaal aan oppervlak heb is gelimiteerd, wat ik verticaal aan oppervlak heb is bijna onbenut. Een muur van twee meter hoog en drie meter breed levert zes vierkante meter aan plantbaar oppervlak op, als je het goed inricht. Dat is meer dan de helft van mijn huidige grond-vakken.

De praktische uitdaging zit in drie punten: water, gewicht, en welke planten zich in een potje van een liter laten houden. Voor het laatste is bekend dat kruiden zoals basilicum, peterselie, bieslook, oregano en thijm dat goed kunnen. Voor sla en spinazie zou het ook werken, maar die zou ik op de zuidmuur niet aan willen, vanwege de hitte.

Bij Velt staan voorbeelden van verticale teelt in kleine moestuinen, vooral met behulp van pallets, rekken en goten. Veel daarvan inspireerde wat ik nu bouw, hoewel ik het op een paar punten aanpas.

De constructie

Een houten rek, gemaakt van robinia-balken (FSC-gecertificeerd), met vijf dwarslatten die elk acht potjes ondersteunen. De achterkant rust tegen de gemetselde zuidmuur. Het rek staat op een betonnen tegelpad met een dunne drainage-laag, zodat ik onder de potjes geen plassen krijg. De totale hoogte is een meter zeventig, breedte twee meter veertig.

De potjes zijn van een gerecycleerd plastic, een liter inhoud per stuk, met gaten in de bodem. Onderin elk potje een laagje hydrokorrels voor drainage, daarboven goede potgrond gemengd met compost. Een eenvoudige druppelirrigatie loopt over alle vijf rijen, met een tijdklok die in juli en augustus tweemaal per dag een korte beurt geeft.

Een aspect dat ik onderschatte was hoe een goede achtergrond bijdraagt aan een stevig geheel. De muur is afgewerkt met dunne natuursteen-look tegels die ik van Wallways heb laten plaatsen, en die geven het houten rek visueel veel meer rust dan een blanke betonmuur dat zou doen. Wat als achtergrond stond was eigenlijk net zo bepalend voor het geheel als het rek zelf.

Wat ik plant

Vijf rijen, met per rij een groepering die qua water- en zonbehoefte bij elkaar past:

• Onderste rij (meest schaduw): peterselie, koriander, kervel. Verdragen wat minder zon.
• Tweede rij: bieslook, dragon, citroenmelisse in een aparte pot (omdat citroenmelisse anders alles binnen een meter overneemt).
• Middenrij: basilicum (twee varianten), Italiaanse peterselie, sla in koele weken.
• Vierde rij: oregano, marjolein, thijm.
• Bovenste rij (volle zon, meest hitte): rozemarijn, salie, lavendel.

De gedachte is dat de onderste rijen iets gedempt zijn door de hoger gelegen potjes, en dat de bovenste rij juist het meest hitte krijgt waar zij goed mee om gaan.

Wat in de eerste weken opviel

Ik bouwde het rek begin april, plantte het eerste materiaal in twee golfjes uit. Begin mei stond alles in zijn pot. Wat na de eerste twee weken opviel:

• Sommige potjes drogen sneller uit dan andere. De potjes aan de westkant van het rek, waar de middagzon vol op staat, hebben twee keer per dag water nodig. De potjes oostkant maar een keer per dag. De druppelirrigatie geeft alle potjes evenveel, dus daar moet ik aan sleutelen.
• De basilicum groeit op de muur-positie merkbaar sneller dan dezelfde variant in mijn grondvak. Dat klopt met wat ik van een warme zuidmuur verwachtte.
• De rozemarijn vond ik aanvankelijk te hoog gezet, maar lijkt zich te schikken. Volgend jaar zet ik die op de tweede rij om te voorkomen dat hij zo droog wordt.

Wat ik nog niet weet

Een experiment is pas iets waard als je de uitkomst pas achteraf kent. Wat ik dit seizoen wil zien:

• Hoeveel kruiden levert het op vergeleken met dezelfde meter grondoppervlak in mijn gewone vak.
• Hoeveel water gaat eraan op, en is dat acceptabel binnen mijn duurzame doelen.
• Hoe houdt de constructie zich in de eerste winter, en moet ik in oktober de pottenkruiden naar binnen halen.

Ik schrijf er in oktober een vervolgstuk over, met wat ik wel en niet zou herhalen. Voor nu is het mooi om te zien hoeveel groen ik in een paar uur bouwtijd in de verticale ruimte heb gekregen. Wat horizontaal nooit zou passen, hangt nu wel aan de muur.

Bij Bionext en in agro-ecologische publicaties staan veel achtergronden over de plaats van verticale teelt in een biologisch landbouwsysteem. Het is geen vervanging van grondteelt, maar voor kruiden in een kleine ruimte kan het echt iets toevoegen.

x Astrid