Tuinwand tegen de wind, mijn keuze

Mijn moestuin staat aan de westkant van het perceel, en de wind die er over heen trekt is bij vlagen behoorlijk fors. Vooral in oktober en november, en niet zelden ook in maart. Hoge planten waaien om, jong gewas droogt sneller uit dan ik kan bijwateren, en de slakkenpopulatie aan de luwe zijde groeit even snel als de winddruk aan de andere kant. Een paar jaar geleden besloot ik aan iets blijvends te beginnen, en dit is hoe ik die keuze heb gemaakt.

Wat ik wel en niet wilde

Drie kanttekeningen voorop:

• Ik wilde geen volledig dichte wand. Een wand die geen wind doorlaat versnelt de wind aan de bovenkant en bouwt aan de achterzijde een vacuum-effect op. Een halfopen structuur (ongeveer veertig procent doorlatend) breekt wind aanzienlijk beter.
• Ik wilde geen levende haag op deze positie. Een haag biedt op termijn goede bescherming, maar vraagt veel onderhoud, neemt grond in beslag en wortelt waar mijn moestuin-vakken eigenlijk staan.
• Ik wilde een wand die er op een doordachte manier uitziet, niet als een functioneel object dat tegen de tuin aan staat. De westzijde is wat je ziet als je in de tuin loopt, dus de visuele kant telde mee.

Bij Velt wordt in hun publicaties over windreductie ingegaan op het verschil tussen dichte en doorlatende windbrekers. Een doorlatende structuur reduceert de wind tot soms twintig procent van de oorspronkelijke kracht, over een afstand van tien tot vijftien keer de hoogte van de wand. Een dichte wand reduceert iets meer, maar over een veel kleinere afstand.

De drie opties die ik vergeleken heb

Houten schutting met latten op afstand. Klassieke oplossing, goedkoop, eenvoudig te plaatsen. Nadeel: hout heeft in een Nederlands buitenklimaat na vijf jaar onderhoud nodig (lak of houtolie), en na tien tot vijftien jaar vervanging.

Houten frame met klimop of klimrozen. Functioneert als doorlatende windwand zodra het beplant is, maar de eerste drie jaar is het effect klein. Verder is klimop op een houten frame een goed-bedoelde maar kortdurende combinatie: het houtwerk lijdt onder de klimop sneller dan een muur.

Gemetselde basis met afgewerkte buitenwand. Hogere initiele kosten, maar geen onderhoud van betekenis. Bij de juiste afwerking jaren in goede staat.

Ik koos voor optie drie, en dan met een combinatie: een lagere gemetselde basis tot anderhalve meter, met daarboven een houten frame met klimplanten dat de bovenste meter doorlatend maakt. Onderaan dicht, bovenaan doorlatend. Beneden bescherming voor de moestuinvakken die direct achter de wand liggen, boven minder wind-versnelling.

Afwerking van de muur

De gemetselde basis liet ik metselen met een halfsteens-verband in oude baksteen. Dat was esthetisch wat ik wilde, maar de bovenkant en de zichtzijde aan de tuinkant wilde ik afwerken in een natuursteen-look, zonder de kosten van echte natuursteen. Daarvoor heb ik gekeken naar verschillende leveranciers, en uiteindelijk een set buitentegels gekozen die op de bestaande baksteen geplakt konden worden, geleverd door een leverancier van duurzame buitenwandbekleding. De aanleg duurde een dag, en het resultaat sloot mooi aan op de natuurlijke uitstraling die ik in de moestuin wilde.

De buitenwand-afwerking moet wel goed bestand zijn tegen wisselende temperaturen. Een winter met een paar vorst-dooi cycli is genoeg om slechte plaattegels af te laten vallen. De tegels die ik gebruikte hebben inmiddels drie winters meegemaakt en zitten nog steeds op hun plek.

Wat het verschil gemaakt heeft

Een aantal merkbare veranderingen sinds de wand er staat:

• Mijn tuinbonen waaien niet meer om in een herfststorm.
• De grond aan de luwe zijde houdt vocht beter vast. Ik watergeefte daar vorige zomer aanzienlijk minder dan ervoor.
• De kweekkas, die ook in de luwte staat, is in november nog goed te gebruiken voor naoogst.
• De slakkenpopulatie is enigszins toegenomen aan de luwe kant, want vochtiger. Daar werk ik met meer koperen banden en avondrondes.

Wat ik bij Bionext las over agro-ecologische tuinbouw klopt: een windbrekende structuur verschuift het hele microklimaat. Dat is grotendeels positief voor de oogst, maar je krijgt er ook een paar bijwerkingen bij die je moet beheren.

Wat ik anders zou doen

Met de wijsheid van een paar jaar gebruik:

• Ik had de muur iets verder van de eerste moestuinrij willen plaatsen. Nu loopt er een schaduwlijn in juni over mijn vroege sla. Een halve meter extra ruimte was beter geweest.
• Het houten frame bovenin had ik in een duurzamere houtsoort kunnen kiezen. Robinia of accoya, in plaats van het douglas dat er nu staat. Dan was de levensduur langer.
• De klimplanten aan het bovenframe blijken trager te vestigen dan ik dacht. Inmiddels groeit het er goed, maar de eerste twee jaar was de bovenkant nog vrijwel kaal en de wind merkbaar minder gebroken.

Een wand bouwen voor een moestuin is een investering die zich pas in jaren toont. Wat je in het tweede seizoen merkt is niet representatief voor wat je in het vijfde seizoen ziet. Voor mij geldt: ik zou hem opnieuw bouwen, en grotendeels op dezelfde manier.

x Astrid